Fertiliteit (vruchtbaarheid)
Waarom is het belangrijk om vroegtijdig na te denken over jouw vruchtbaarheid als je nadenkt over een genitale operatie?
Het hebben van een kinderwens staat los van je genderidentiteit. Iedereen heeft het recht om zelf een keuze te maken over het krijgen van kinderen; dit noemen we reproductieve vrijheid. Als je jouw baarmoeder laat verwijderen, kan je geen kinderen meer dragen. Als je jouw eierstokken laat verwijderen, kan je geen kinderen verwekken met je eigen eicellen. Dit zijn operaties die je niet terug kan draaien. Dat betekent dat je vóór de genitale operatie al moet nadenken over een eventuele kinderwens.
Nadenken over ouderschap kan lastig zijn als je nog jong bent. Het is een goed idee om hierover in gesprek te gaan met je behandelaar en/of je naasten. Als je (in de toekomst) een kinderwens hebt, zijn er meerdere manieren om jouw wens te vervullen. Wat de mogelijkheden zijn, hangt ook af van de vruchtbaarheid van jouw eventuele partner. Hieronder bespreken we een paar opties.
Opties voor het behouden van je vruchtbaarheid
Als je (in de toekomst) een kinderwens hebt zijn er meerdere manieren om jouw wens te vervullen. Als je de mogelijkheid wilt behouden om in de toekomst een kind te verwekken met de eigen eicellen, zijn er meerdere opties:
- Het (tijdelijk) behouden van de geslachtsorganen;
- Het invriezen van eicellen of invriezen van embryo’s;
- Het invriezen eierstokweefsel.
In de figuur hieronder zie je de anatomie van de geslachtsorganen.
Optie 1: Het (tijdelijk) behouden van de geslachtsorganen
Als je een kinderwens hebt of daarover twijfelt, dan geeft het behouden van baarmoeder, eierstokken en vagina je de beste kans op het behoud van vruchtbaarheid. Toch is die keuze niet voor iedereen geschikt; de genderdysforie betreft vaak juist deze organen. Dat is natuurlijk voor iedereen anders, je maakt daarin een persoonlijke afweging.
Zelf een kind dragen
Heb je een kinderwens en een draagwens?
Je kan een baby dragen zolang je de baarmoeder en vagina behoudt. Er is nog niet veel bekend over de langetermijneffecten van het gebruik van testosteron op de baarmoeder, maar in onderzoek op een kortere termijn (van enkele jaren) zijn er geen negatieve effecten gevonden. Je kan later nog een keuze maken over het wel of niet verwijderen van deze organen.
Een kind verwekken van eigen eicellen
Heb je een wens om een kind te krijgen van eigen eicellen?
Dat kan zolang je de eierstokken laat zitten, daarin liggen namelijk de eicellen opgeslagen. Wél moet je tijdelijk stoppen met testosteron op het moment dat je besluit eicellen te laten invriezen. Testosteron heeft, zover nu bekend, geen schadelijke invloed op eicellen, maar over het effect van langdurig testosteron gebruik is nog onvoldoende bekend. We raden aan om over een aantal jaar het nog een fertiliteitsconsult in te plannen, omdat er dan misschien meer bekend is over het effect van testosteron op eicellen. Na het verwijderen van de baarmoeder kan het lastiger zijn om alle eicellen uit de eierstok te verwijderen. Voor een maximale opbrengst is het waarschijnlijk beter om de eicellen in te vriezen vóór de baarmoeder verwijdering (hysterectomie).
Kies je ervoor om de vagina (en baarmoeder) te verwijderen, maar eierstokken te laten zitten, dan vermindert dat de kans op vruchtbaarheid. De eierstokken zijn namelijk alleen nog via de buik te bereiken en dat maakt de eicelcontrole en eicelpunctie moeilijker. Ook zijn er meer risico’s en worden er doorgaans minder eicellen gevonden. Dit geldt ook voor genitale operaties waarbij de toegang tot de vagina wordt gesloten (colpectomie).
Kies je ervoor om de vagina (en baarmoeder) te verwijderen, maar eierstokken te laten zitten, dan vermindert dat de kans op vruchtbaarheid. De eierstokken zijn namelijk alleen nog via de buik te bereiken en dat maakt de eicelcontrole en eicelpunctie moeilijker. Ook zijn er meer risico’s en worden er doorgaans minder eicellen gevonden. Behoud van de vagina vergroot dus de kans op vruchtbaarheid.
Optie 2: Invriezen van eicellen of invriezen van embryo’s
Er zijn verschillende momenten waarop je kan besluiten om eicellen te laten invriezen:
- Voor de start van de testosteronbehandelig;
- In een later stadium, bijvoorbeeld als je de eicellen daadwerkelijk wilt gaan gebruiken of bij twijfel over de uitkomsten van langdurige testosteronblootstelling;
- Voor de operatie om de eierstokken te verwijderen.
Voor zover nu bekend lijkt het gebruik van testosteron geen invloed te hebben op de hoeveelheid en de kwaliteit van de eicellen in het lichaam. Voor optie twee en drie moet je voorafgaand drie maanden stoppen met testosteron. Aan het uitnemen van eicellen (de ‘eicel-punctie’) gaat een hormoonstimulatie vooraf. Deze hormonen stimuleren de groei van eicellen. Je injecteert geen vrouwelijke hormonen, maar deze stijgen wel gedurende de stimulatie door de groei van de eiblaasjes. Als je een vaste partner (met zaadcellen) hebt of een gekozen zaadceldonor met wie je kinderen wilt, is het ook mogelijk om de eicellen in het lab te bevruchten (ivf-behandeling) en hierna de bevruchte eitjes (embryo’s) in te vriezen.
Let op: als je eicellen wilt invriezen is er een streng beleid als het gaat over roken, alcohol en andere drugs. Je zult voor en tijdens het traject volledig moeten stoppen met gebruiken.
De hormoonstimulatie
Alleen rijpe eicellen kunnen worden ingevroren. Om rijpe eicellen te krijgen, moet je zelf dagelijks een hormooninjectie inspuiten. Dit duurt 2 tot 3 weken. Ondertussen controleert de arts met behulp van een echo of de eicellen goed groeien. De echo wordt indien mogelijk via de buik verricht. Alleen als dit via deze weg niet goed te zien is, wordt de optie om een inwendige (via de vagina) echo te maken met je besproken. Als er genoeg rijpe eicellen zijn, worden deze verzameld via de vagina met een naald (eicelpunctie) (zie afbeelding hieronder). Dit gebeurt onder pijnstilling, of narcose afhankelijk van de zorginstelling waar dit plaatsvindt. Daarna worden de eicellen direct ingevroren.
Mogelijke lichamelijke nadelen en bijwerkingen
- De behandeling kan voor dysfore gevoelens zorgen, bijvoorbeeld omdat je je moet uitkleden en er echo’s gemaakt worden.
- De hormooninjecties kunnen bijwerkingen geven; de meest voorkomende zijn hoofdpijn en vermoeidheid. Ook kunnen de hormonale schommelingen psychische klachten geven.
- De hormonen en de groei van eierstokken kunnen een opgeblazen gevoel geven of buikpijn veroorzaken.
- Het (zelf) inspuiten van de hormonen kan pijnlijk en spannend zijn.
- De eicelpunctie kan ondanks pijnstilling of narcose vervelend zijn.
Heb je lichamelijke veranderingen door het gebruik van testosteron zoals baardgroei en een lage stem, dan blijft dat hetzelfde. Als je (nog) borsten hebt, dan kunnen deze tijdelijk gevoeliger worden. Daarnaast krijg je een bloeding door de hormoonschommeling na het prikken van de eierstokken. Als je eicellen laat invriezen, zorgt dit vaak voor veel extra afspraken in het ziekenhuis en vertraging van je medische transitie.
Kosten
De kosten voor het invriezen van eicellen zijn ongeveer € 900,- tot € 1.000,-; meestal wordt dit volledig door de zorgverzekeraar vergoed. Wij raden je aan dit na te vragen bij jouw zorgverzekeraar vóórdat je met de behandeling start.
Het bewaren van de eicellen kost maximaal €190 per jaar (2026). De prijzen voor het invriezen en bewaren van eicellen worden jaarlijks vastgesteld door de NZa - de laatste prijzen kan je op hun website vinden. Daarnaast kunnen de kosten per zorginstelling verschillen. De kosten voor het bewaren van eicellen moet je zelf betalen.
Optie 3: Invriezen eierstokweefsel
Als het behouden van eierstokken of het invriezen van eicellen geen optie voor je is, kun je eventueel kiezen voor het invriezen van eierstokweefsel. Dat is een experimentele behandeling waarmee het in de verre toekomst misschien mogelijk wordt om onrijpe eicellen in het laboratorium te laten rijpen. Het invriezen van eierstokweefsel gebeurt tijdens de operatie waarbij de eierstokken worden verwijderd.
Procedure eierstokken verwijderen en weefsel invriezen
Het wegnemen van eierstokken gebeurt tijdens een kijkoperatie (laparoscopie) onder volledige narcose. Meestal is dit een gecombineerde kijkoperatie: de baarmoeder en/of vagina wordt dan ook verwijderd. Tijdens en na de kijkoperatie is er een kleine kans op complicaties zoals beschadigingen aan urinewegen, darmen of bloedvaten, het optreden van infecties, of trombose. Na verwijdering wordt de buitenste laag van het eierstokweefsel in kleine stukjes gesneden. Dit wordt ingevroren en kan jarenlang worden bewaard. Door het invriezen en later weer ontdooien, raakt wel een deel van de eicellen beschadigd.
Experimentele behandeling
Het invriezen van eierstokweefsel is vooralsnog een experimentele behandeling. Er wordt volop onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van in vitro maturatie (uitrijping van onrijpe eicel naar bruikbare eicel in het laboratorium). Wellicht is dit in de verre toekomst een mogelijkheid, maar op dit moment nog niet. Als je voor de zekerheid eierstokweefsel wilt invriezen, bespreek dit dan met jouw behandelend arts vóór het wegnemen van je eierstokken.
Kosten
Als je kiest voor het invriezen van eierstokweefsel verandert er niets aan de al geplande operatie, er zijn dus geen extra kosten. Wel moeten de transportkosten (ongeveer € 400,- eenmalig) en opslagkosten (ongeveer € 60,- per jaar) door jou betaald worden. Dit wordt op dit moment (2026) niet vergoed door de zorgverzekeraar.
Keuzehulp vruchtbaarheidsbehoud
Op deze pagina vind je meer informatie over vruchtbaarheidsbehoud per genitale operatie. Per mogelijke operatie zijn de voor en tegen argumenten weergegeven.
Toegankelijkheid eicellen
Je kan niet zomaar toegang krijgen tot jouw ingevroren eicellen. Als je op een later moment jouw ingevroren eicellen wilt gebruiken voor een zwangerschap, vindt er opnieuw een consult plaats bij de fertiliteitskliniek. Er wordt dan bijvoorbeeld gekeken of je voldoende in staat bent om een kind op te voeden. Het belang van het ongeboren kind staat centraal bij dit consult.
Zaadceldonatie
Wil je gebruik maken van zaadceldonatie, bijvoorbeeld omdat je geen partner hebt die voor de eicelbevruchting kan zorgen? Dan kan je ervoor kiezen om daarvoor zelf iemand te zoeken, bijvoorbeeld in je eigen netwerk, of kiezen voor een spermabank. In dat laatste geval vindt de behandeling (kunstmatige inseminatie) in het ziekenhuis plaats. Een anonieme sperma donatie is in Nederland wettelijk niet toegestaan, dit betekent dat een kind verwekt met de hulp van een zaadceldonatie vanaf 12 jaar gegevens van de spermadonor mag opvragen. Meer over het opvragen van gegevens na spermadonatie en eiceldonatie lees je op de website van de Rijksoverheid.
Andere opties voor vervullen kinderwens
Als bovenstaande mogelijkheden geen optie zijn voor jou (en je eventuele partner), zijn er nog andere manieren om een kinderwens te vervullen. Je kan hiervoor denken aan draagmoederschap buiten je relatie. Sommige mensen kiezen ervoor om via adoptie hun kinderwens te vervullen. Kijk voor actuele informatie over adopteren in Nederland op Stichting FIOM. In mei 2024 besloot het kabinet in Nederland dat een kind adopteren uit het buitenland niet meer mag. Lopende adoptieprocedures gaan voorlopig wel door. Voor meer informatie over regenboogouderschap en binnenlandse adoptie kan je de website van stichting Meer dan gewenst bezoeken. Ook pleegzorg is een mogelijkheid, kijk voor meer info op www.pleegzorg.nl.
Deze tekst is aangepast op 28-8-2026
Volgende Stap
We raden je aan alle informatie stap voor stap door te nemen om een volledig beeld te krijgen van de verschillende behandelopties en het proces eromheen!
Terug naar overzicht
Voorbereiding op genitale operatie
Om in aanmerking te komen voor een geslachtsoperatie moet je goed geïnformeerd zijn en aan een aantal eisen voldoen.
