Phalloplastiek
Wat houdt de phalloplastiek in? Hoe bereid je je voor op de operatie en wat staat je na de operatie te wachten? Hieronder lees je over de gang van zaken rond de operatie, de risico's van de ingreep en de periode na de operatie.
Over de phalloplastiek
De phalloplastiek is een operatie waarbij een penis (phallus) wordt gemaakt met weefsel van ergens anders uit het lichaam, zoals uit de arm, flank of been. Welke techniek wordt gebruikt, hangt af van jouw lichamelijke kenmerken en wensen. Bij een phalloplastiek kan een penis worden gemaakt van (boven)gemiddelde grootte. Doordat de penis is gemaakt van weefsel ergens anders, is er minder gevoel in de penis bij aanraking. Het gevoel kan over tijd verbeteren, maar blijft meestal beperkt. Op de plaats(en) waar het weefsel is weggenomen zullen (grote) blijvende littekens ontstaan.
Zonder plasbuisverlenging
De penis kan met of zonder plasbuisverlenging worden gemaakt.
Na een phalloplastiek zonder plasbuisverlenging plas je zittend, van achter de balzak. Zonder plasbuisverlenging kan je vagina behouden blijven. Een phalloplastiek zonder plasbuisverlenging geeft ongeveer 5% kans (bij 1 op de 20 personen) op medische problemen (complicaties).
Met plasbuisverlenging
Na een phalloplastiek met plasbuisverlenging eindigt de plasbuis ergens in de schacht van de penis of in de top van de penis. Hoever de plasbuis komt hangt af van de gebruikte techniek voor het maken van de plasbuis. Waar de plasbuis eindigt, heeft invloed op het staand kunnen plassen. Als de plasbuis maar tot halverwege de penis komt of nog korter, is het heel lastig om staand te plassen en soms lukt dit helemaal niet. De vagina (en baarmoeder) moet voorafgaand aan de operatie zijn verwijderd. Een nadeel van een plasbuisverlenging is dat dit een zeer groot risico geeft op complicaties. Bij meer dan 80% (meer dan 8 van de 10 personen) treden er complicaties op en meestal zijn er een of meer nieuwe operaties nodig om de problemen te verhelpen. Soms ontstaan er blijvende problemen met de plasfunctie. Daarnaast geeft de plasbuisverlenging geen garantie om staand te kunnen plassen, ongeveer 70% (7 van de 10 personen) kan staand plassen uit de gulp na een plasbuisverlenging. Vaak zijn er meerdere operaties nodig tot dit mogelijk is. Deze complicaties komen nog boven op de risico’s en de hersteltijd van de voorbereidende colpectomie operatie.
Om in aanmerking te komen voor een phalloplastiek moet je goed geïnformeerd zijn en aan een aantal criteria voldoen. Meer informatie over de voorbereiding voor een genitale operatie vind je hier. Verduidelijkende informatie over de phalloplastiek kan je vinden in de animatievideo's van Amsterdam UMC.
De operatie
De phalloplastiek wordt uitgevoerd door een plastisch chirurg (soms twee) samen met een uroloog. De penis en de plasbuisverlenging kunnen gemaakt worden met verschillende technieken. De duur van de operatie hangt af van de gebruikte techniek: van ruim 3 uur bij een eenvoudige techniek, tot langer dan 6 uur bij een complexe techniek.
De details van de operatie kunnen verschillen per Nederlandse zorginstelling. Het is daarom belangrijk om de precieze procedure te controleren bij de zorginstelling waar je wordt geopereerd.
Begin van de operatie
De uroloog plaatst een urinekatheter, dat is een afvoerslangetje dat via de plasbuis wordt ingebracht. Bij een plasbuisverlenging krijg je daarnaast ook een blaaskatheter die via de buik wordt ingebracht.
Maken van de balzak
De balzak wordt bij de phalloplastiek met en zonder plasbuisverlenging op vergelijkbare wijze gemaakt. De clitoris en de binnenste en buitenste vulvalippen worden losgesneden. Bij een phalloplastiek met plasbuisverlenging wordt de plasbuis een klein stukje verlengt met behulp van de binnenste vulvalippen. Bij een phalloplastiek zonder plasbuisverlenging wordt deze stap overgeslagen, de plasbuis komt dan uiteindelijk achter de balzak uit. Vervolgens worden de buitenste vulvalippen en de huid van de venusheuvel naar elkaar toegebracht en aan elkaar gehecht over de katheter, zodat dit het eerste verlengde deel van de plasbuis vormt. Nu is de balzak gemaakt en is het genitale deel klaar voor aansluiting van de penis.
Maken van de penis (phallus) zonder plasbuis
Bij de phalloplastiek zonder plasbuis wordt de penis (phallus) op vergelijkbare manieren gemaakt, alleen de donorhuid verschilt. De phalloplastiek zonder plasbuis wordt uitgevoerd door een uroloog en een plastisch chirurg.
Bij alle technieken maakt de uroloog de balzak zoals hierboven beschreven. Ondertussen is de plastisch chirurg bezig met de donorhuid. Een huidlap van ongeveer 13cm bij 13cm wordt afgetekend, dit wordt de donorhuid voor de penis. Hier bevinden zich een belangrijk bloedvat, een slagader en twee zenuwen. Zo blijft de donorhuid doorbloed en gevoelig. De lap donorhuid wordt losgemaakt en met behulp van een microscoop worden de bloedvaten van de donorhuid aangesloten op de bloedvaten ter plaatse van de onderbuik. De zenuw wordt aangesloten op een van de twee zenuwen van de clitoris. Zo kan er gevoel in de penis komen. De huid wordt gevormd tot een penis en vastgehecht. De wond waar de donorhuid vandaan komt, kan op verschillende manieren worden gedicht; meestal met een dun stuk huid uit het bovenbeen.
De volgende operatietechnieken kunnen worden ingezet voor de phalloplastiek zonder plasbuis:
- Phalloplastiek zonder plasbuis – donorhuid uit de onderarm (FRFF)
- Phalloplastiek zonder plasbuis – donorhuid uit de flank (SCIP)
- Phalloplastiek zonder plasbuis – donorhuid uit het bovenbeen (ALT)
Hieronder lees je meer over de details van de verschillende technieken.
1. Phalloplastiek zonder plasbuis – donorhuid uit de onderarm (FRFF)
Bij deze techniek wordt de huid uit de onderarm gebruikt om de schacht van de penis te maken. Op de onderarm is een huidoppervlak van ongeveer 13 bij 13 cm afgetekend (zie figuur). Dit wordt de donorhuid voor de penis. De precieze afmetingen zijn afhankelijk van de lengte van de onderarm. De wond op de onderarm wordt met behulp van huid verkregen van het bovenbeen gesloten.
Littekens
Deze techniek resulteert in een groot herkenbaar litteken op de arm waar de huid is weggehaald en een minder herkenbaar litteken op het bovenbeen (een soort schaafwond).
2. Phalloplastiek zonder plasbuis – donorhuid uit de flank (SCIP)
Bij deze techniek wordt de huid uit de flank (de zij) gebruikt om de schacht van de penis te maken. Op de flank is een huidoppervlak van ongeveer 13 bij 13 cm afgetekend. Dit wordt de donorhuid voor de penis. De wond op de flank wordt dicht gehecht, hier is meestal geen extra huid voor nodig.
Littekens
Deze techniek resulteert in een groot litteken in de flank waar de huid is weggehaald. Deze zal grotendeels in natuurlijke plooien van de flank vallen, waardoor het een minder opvallend litteken zal zijn.
3. Phalloplastiek zonder plasbuis – donorhuid uit het bovenbeen (ALT)
Let op: deze techniek wordt bijna niet meer toegepast, het is niet meer gebruikelijk om donorhuid van het bovenbeen te gebruiken.
Bij deze techniek wordt de huid uit het bovenbeen gebruikt om de schacht van de penis te maken. Op het bovenbeen is een huidoppervlak van ongeveer 13 bij 13 cm afgetekend Dit wordt de donorhuid voor de penis. De huid wordt opgerold en vastgehecht tot een penis. De penis wordt dan onderhuids, onder de beenspieren door, naar het genitale gebied verplaatst. De wond op het been wordt gesloten, vaak met behulp van huid verkregen van het andere bovenbeen.
Littekens
Deze techniek resulteert in een groot litteken op het bovenbeen waar de huid is weggehaald, soms ook met een deuk. Als er extra huid nodig is om de wond te sluiten, krijg je ook op het andere been een groot litteken. Dit tweede litteken is oppervlakkiger.
Maken van de penis (phallus) met plasbuis
Bij alle technieken voor een phalloplastiek met plasbuis wordt de penis (phallus) op een vergelijkbare manier gemaakt, alleen de plek waar de donorhuid voor de plasbuis en de penis vandaan komt verschilt. Een phalloplastiek met plasbuis wordt uitgevoerd door een uroloog en een plastisch chirurg (soms twee).
Bij alle technieken maakt de uroloog eerst de balzak zoals eerder beschreven. Ondertussen is de ene plastisch chirurg bezig met de donorhuid voor de plasbuis. De andere plastisch chirurg is bezig met de donorhuid voor de penis. Voor de plasbuis wordt een stuk huid van ongeveer 3 bij 17 cm afgetekend en losgemaakt. Deze huid wordt om de urinekatheter gerold en vastgehecht, zodat er een plasbuis ontstaat. De donorhuid voor de penis is ongeveer 13 bij 13 cm en bevat een belangrijk bloedvat, een slagader en zenuwen. Zo blijft de donorhuid doorbloed en gevoelig. Met behulp van een microscoop worden de bloedvaten van de donorhuid aangesloten op de bloedvaten in de onderbuik. De zenuwen worden aangesloten op een van de twee zenuwen van de clitoris, zo kan er gevoel in de penis komen. De donorhuid wordt gevormd tot een penis en vastgehecht. De wond van de donorhuid voor de plasbuis wordt dicht gehecht. De wond van de donorhuid voor de penis kan op verschillende manieren worden gedicht.
Hieronder lees je meer over de details van de verschillende technieken.
De volgende operatietechnieken kunnen worden ingezet voor de phalloplastiek met plasbuis:
- Phalloplastiek met plasbuis – donorhuid uit de onderarm (plasbuis en schacht)
- Phalloplastiek met plasbuis – donorhuid uit (o.a.) de flank (schacht) en vulvalipweefsel (plasbuis)
- Phalloplastiek met plasbuis – donorhuid uit het bovenbeen of van de flank (schacht) en uit de onderarm (plasbuis)
1. 1. Phalloplastiek met plasbuis – donorhuid uit onderarm
Bij deze operatie worden zowel de plasbuis als de schacht van de penis van de huid van de onderarm gemaakt. De phalloplastiek met plasbuis uit de onderarm is de techniek die wereldwijd het meest wordt toegepast. De wond van de donorhuid voor de plasbuis wordt gehecht en de wond van de donorhuid voor de penis wordt met behulp van huid verkregen van het bovenbeen gesloten.
Littekens
Deze techniek resulteert in een groot herkenbaar litteken op de arm waar de huid is weggehaald en een minder herkenbaar litteken op het bovenbeen (een soort schaafwond).
2. Phalloplastiek met plasbuis - donorhuid uit (o.a.) de flank (schacht)
Bij deze phalloplastiek wordt de schacht van de penis gemaakt van de huid van de flank. De plasbuis kan op verschillende manieren worden gemaakt: uit huid van de onderarm, uit weefsel van de kleine vulvalippen of uit huid van de andere flank (dit is afhankelijk van je wensen en lichamelijke kenmerken). De wond op de flank wordt dicht gehecht, hier is meestal geen extra huid voor nodig.
Littekens
Deze techniek resulteert in een groot litteken in de flank(en) waar de huid is weggehaald. Deze zal wel in natuurlijke plooien van de flank(en) vallen waardoor het een minder opvallend litteken is. Eventueel zal je ook een kleiner litteken ergens anders hebben, daar waar de huid is weggehaald om de plasbuis te maken.
3. Phalloplastiek met plasbuis – donorhuid uit het bovenbeen of flank (schacht) en uit de onderarm (plasbuis)
Let op: deze techniek wordt bijna niet meer toegepast, het is niet meer gebruikelijk om donorhuid van het bovenbeen te gebruiken.
Bij deze phalloplastiek wordt de plasbuis gemaakt met huid van de onderarm en de schacht met huid van het bovenbeen of flank. De wond op de onderarm wordt dicht gehecht. De wond op het been wordt met behulp van huid verkregen van het andere bovenbeen gesloten. Als de schacht gemaakt wordt van huid uit de flank kan deze wond meestal worden gehecht en is er geen huidtransplantatie nodig.
Littekens
Deze techniek resulteert in een groot litteken op het bovenbeen of flank, waar de huid is weggehaald. Deze zal wel in de loop van de tijd steeds meer vervagen doordat het een oppervlakkige wond is. Daarnaast zal je een kleiner litteken op de andere arm hebben, waar de huid is weggehaald.
Nazorg
Het advies is om meteen na de operatie rustig aan te bewegen. Als je voldoende zelfstandig bent, je wonden kunt verzorgen en kan poepen, mag je in principe naar huis. De arts geeft aan wanneer dit zover is, meestal na 2-3 dagen. Als je een wond op de onderarm hebt, dan wordt deze na 5 dagen uitgepakt. Een wond op het been blijft zo lang mogelijk ingepakt. Mocht deze gaan lekken, dan wordt de wond uitgepakt en opnieuw verbonden.
De nazorg is afhankelijk van de zorginstelling. In het algemeen geldt dat je na de operatie regelmatig op controle komt bij de plastisch chirurg en de uroloog, onafhankelijk van de gebruikte techniek. De plastisch chirurg controleert het uiterlijk en de wonden van de penis. De uroloog controleert de plasbuis en plasfunctie met plas-testen en vragenlijsten na de operatie. Als er complicaties optreden moet je vaker naar het ziekenhuis komen. Je moet de katheter(s) en wonden verzorgen zoals door de verpleegkundige van jouw zorginstelling uitgelegd is.
Er wordt geadviseerd om te wachten tot de wonden helemaal dicht zijn voor je gaat zwemmen, in bad gaat of naar de sauna gaat. Dit duurt minimaal zes weken. Dat is om te voorkomen dat de hechtingen te vroeg oplossen en je infecties krijgt in de wond. Kort douchen mag wel. Je mag zes weken niet sporten of zwaar tillen, dit kan namelijk een bloeding of overmatige vochtproductie geven. Daarnaast moet je gedurende zes weken een strakke onderbroek of netbroekje dragen, zodat de penis recht naar beneden hangt.
Het wordt sterk geadviseerd om tot zeker drie maanden na de operatie niet te roken.
Verduidelijkende informatie over de nazorg, resultaten en complicaties kan je vinden in deze animatievideo van Amsterdam UMC.
Complicaties en risico’s tijdens en na de operatie
Tijdens of na de behandeling kunnen er onbedoelde medische problemen (complicaties) ontstaan, ook al is de operatie op de juiste manier uitgevoerd. De kans op complicaties hangt samen met de gebruikte techniek. Bij de technieken waarbij een plasbuis wordt aangelegd, is de kans op complicaties groot. Een phalloplastiek met plasbuisverlenging geeft tot 70% kans op complicaties; zonder plasbuisverlenging is dit ongeveer 5%.
- (Na)bloeding: Dit treedt meestal op direct na de operatie. Afhankelijk van de ernst is soms een tweede operatie noodzakelijk om de bloeding te stoppen.
- Openen wonden: Wonden kunnen opengaan, bijvoorbeeld omdat hechtingen vroegtijdig loslaten. Je moet de wond goed verzorgen, want opnieuw hechten is niet mogelijk.
- Verstoorde wondgenezing: Vooral rond de hechtingen kunnen wonden ontstaan. Dat gebeurt vaak bij rokers, maar soms ook bij niet-rokers. Dit geneest over het algemeen vanzelf, maar het kan lang duren. Spoel de wonden regelmatig schoon met lauw kraanwater en dep het wondgebied droog. Problemen met wondgenezing komen vaak voor.
- Afstervend weefsel (necrose): Als huid niet goed doorbloed wordt, sterft het af. Rokers hebben hier een verhoogde kans op. Soms is dit tijdens een operatie al te zien en wordt de doorbloeding gelijk verbeterd. Soms treedt het na de operatie op. Meestal herstelt het vanzelf, maar af en toe is er een hersteloperatie nodig.
- Infectie: Hoewel er schoon (steriel) wordt gewerkt, is er altijd een kans dat er bacteriën in de operatiewond komen. Ook thuis kan dit gebeuren. Daarom is het belangrijk dat je de wonden goed verzorgt. Als de huid rond de wond warm en rood wordt, als er viezigheid uit de wond komt of als je koorts krijgt, kan dat duiden op een wondinfectie en moet je contact opnemen met de plastisch chirurg.
- Plasproblemen (vernauwde plasbuis): De plasbuis kan gaan vernauwen (stenose) waardoor plassen moeilijk kan gaan. Plasbuis vernauwingen worden behandeld door de uroloog. Soms is hiervoor een nieuwe operatie nodig. Zonder plasbuisverlenging is de kans op een vernauwing 5%, met plasbuisverlenging tot 70%.
- Plasproblemen (fistel): De verlengde plasbuis kan tijdens het genezen een abnormale verbinding met de huid vormen, daardoor kan urine uit deze opening gaan lekken als je plast. Dat heet een fistel. Soms herstelt dit vanzelf. Je kan eraan geopereerd worden als dit niet vanzelf hersteld. Zonder plasbuisverlenging is de kans op een fistel 5%, met plasbuisverlenging is de kans meer dan 50%.
- Plasproblemen (nadruppelen): Ook bij een geslaagde plasbuisverlenging komt nadruppelen vaak voor. Op de polikliniek kan je uitleg krijgen hoe je de urine uit de plasbuis kunt masseren.
- Verlies van (seksueel) gevoel/orgasme: Het is niet met zekerheid te zeggen of het gevoel in de gehele penis terugkomt. Zowel de zenuwen uit de huid als de zenuwen uit de voormalige clitoris moeten na de operatie opnieuw uitgroeien. Dit proces duurt maanden en is moeilijk voorspelbaar. Belangrijkste factoren hierin zijn je leeftijd en rookgedrag. Doordat de clitoris begraven ligt, is het vaak moeilijker om een orgasme te ervaren. Soms wordt het onmogelijk. Deze complicatie komt echter weinig voor. Over het algemeen is het gevoel in de penis na een phalloplastiek een stuk minder dan het gevoel in de penis na een metaïdoioplastiek.
Een ontsteking of nabloeding kan ook plaatsvinden op de plek waar de donorhuid is weggehaald (op de onderarm, het bovenbeen of de flank).
Eindresultaat en secundaire correcties
Eindresultaat
Het eindresultaat pakt bij iedereen anders uit. Het uiterlijk wordt mede bepaald door jouw huidige genitaal en de eigenschappen van de donorhuid. Het is onmogelijk om van tevoren te voorspellen hoe de penis eruit gaat zien. Je kan dus vooraf geen verzoek doen over het uiterlijk van de penis. Na de operatie heb je littekens. De aanmaak van littekenweefsel verschilt per persoon, huidtype en operatietechniek. Welke techniek bij jou specifiek wordt gebruikt, hangt af van jouw huid en lichaamsbouw. De chirurg bepaalt welke techniek wordt gebruikt voor jouw phalloplastiek. Iedereen en iedere huid geneest op zijn eigen manier. Bij mensen met overgewicht en mensen die roken genezen littekens minder mooi dan bij mensen met een gezond gewicht die niet roken.
Secundaire correcties
Ben je na de operatie nog niet geheel tevreden met het uiterlijk of de functie van je genitaal? Bespreek dat dan met jouw plastisch chirurg of uroloog. Deze kan je vertellen of een eventuele ingreep tot verbeteringen kan leiden. Pas als alle secundaire correcties voltooid zijn, kan je prothesen laten plaatsen. Een voorbeeld van een secundaire correctie is een correctie van de plasbuis, voor verbetering van de plasstraal of het verhelpen van lekken. Ook kan een correctie van de balzak wenselijk zijn als de littekens erg opvallen of als de balzak te klein of asymmetrisch is. Secundaire correcties worden in principe niet binnen 6 maanden na de eerste operatie uitgevoerd. Er wordt geadviseerd minstens één jaar te wachten tussen operaties om het genitaal zo veel mogelijk te laten herstellen. De meeste secundaire correcties worden vergoed; neem bij twijfel contact op met je zorgverzekeraar.
Voorbeelden van secundaire correcties
Correctie plasbuis
Als de urinestraal een verkeerde richting heeft of als de plasbuis is vernauwd (stenose) kan een correctie uitkomst bieden. Ook kan er lekkage in de plasbuis ontstaan die hersteld moet worden. Na het plaatsen van een erectieprothese kunnen ook problemen aan de plasbuis ontstaan en kunnen correcties nodig zijn. Bespreek de behandelopties met de plastisch chirurg en/of uroloog. In principe wordt een plasbuiscorrectie vergoed.
Vorm van de penis/maken van een eikel
Als de vorm van jouw penis niet naar wens is, of als er nog geen eikel is aangelegd, kan dat als secundaire correctie worden uitgevoerd. De eikel kan ook getatoeëerd worden op de top van de penis; dat is een kleine ingreep die onder lokale verdoving wordt uitgevoerd. Bespreek de behandelopties met de plastisch chirurg. Neem contact op met jouw zorgverzekeraar als je meer wilt weten over specifieke vergoedingen.
Prothesen
Na genitale chirurgie voor vermannelijking kunnen prothesen worden geplaatst. Testisprothesen en erectieprotheses zijn mogelijk na een phalloplastiek.
Seksualiteit
Seksualiteit is voor iedereen anders en voor de meesten belangrijk. Als jouw penis voldoende is hersteld, is seks mogelijk. Volgens de richtlijn is dat drie maanden na de operatie; we adviseren je dit te bespreken tijdens de nacontroles bij de plastisch chirurg.
Seksuele opwinding en orgasmes kunnen na een phalloplastiek anders zijn dan je gewend bent. De clitoris ligt begraven onder de huid, waardoor deze moeilijker te stimuleren is. De meeste mensen kunnen na een phalloplastiek seksuele opwinding en orgasmes ervaren, zowel bij masturbatie als met een partner. Penetratie is zelden mogelijk, maar er kunnen hulpmiddelen worden gebruikt om dit mogelijk te maken, zoals een verstevigd condoom, penis sleeve of erectieprothese. Soms is het nodig om over je seksualiteit in gesprek te gaan met je partner(s) of een seksuoloog.
Zelf ontdekken
Je seksuele leven is niet alleen afhankelijk van een phalloplastiek, maar van vele psychologische, sociale en biologische factoren. Het (seksueel) 'eigen' maken van jouw penis en deze prettig seksueel te leren gebruiken, zijn belangrijke uitdagingen na genitale chirurgie. Veel trans mannen en genderdiverse personen zijn seksueel tevreden zonder een erectie-prothese, anderen zijn tevreden met een erectieprothese. Het is vooral belangrijk dat je ontdekt wat voor jou specifiek belangrijk en prettig is op seksueel gebied en dat je beseft dat seks meer is dan alleen penetratie. Het is ook een goed idee om daarover te spreken met je (eventuele) partner(s). Als je kiest voor een erectieprothese, is het belangrijk dat je je realiseert wat daarvan de complicatierisico’s zijn (bijvoorbeeld slijtage en hersteloperaties). Bespreek dit ook zeker met de uroloog en/of plastisch chirurg.
Deze tekst is aangepast op 1-9-2026
Volgende Stap
We raden je aan alle informatie stap voor stap door te nemen om een volledig beeld te krijgen van de verschillende behandelopties en het proces eromheen!
Terug naar overzicht
Prothesen na genitale chirurgie
Op deze pagina lees je meer over verschillende prothese opties na een genitale operatie en wat de verschillende functies zijn van de protheses.
