Hysterectomie (verwijderen baarmoeder)
Wat is een hysterectomie? Hoe bereid je je voor op de operatie? Hieronder lees je over de gang van zaken rond de operatie, de risico’s van de ingreep, en de periode na een hysterectomie.
Verwijderen geslachtsorganen
Het kan zijn dat je de vrouwelijke geslachtsorganen (gedeeltelijk) wil laten verwijderen. Bijvoorbeeld omdat je dysforie ervaart of omdat je (misschien) later een metaïdoioplastiek of phalloplastiek wilt (met plasbuisverlenging). Het (gedeeltelijk) verwijderen van de vrouwelijke geslachtsorganen heeft directe gevolgen voor je fertiliteit en de mogelijkheid om kinderen te krijgen. Het is daarom belangrijk om je goed te informeren over de opties rond vruchtbaarheid behoud.
Je kan meerdere geslachtsorganen laten verwijderen. Hieronder staan de verschillende inwendige (gynaecologische) operaties op een rij:
- Verwijderen baarmoeder (hysterectomie)
- Verwijderen vagina (colpectomie)
- Verwijderen eierstokken (ovariëctomie)
- Verwijderen eileiders (salpingectomie)
Deze operaties kunnen in verschillende combinaties worden uitgevoerd. Daarnaast kunnen sommige van deze operaties worden gecombineerd met het verwijderen van de borsten (mastectomie).
De verschillende operaties en combinaties hebben verschillende effecten op je hormoonhuishouding, fertiliteit en mogelijkheid om kinderen te dragen. Het is daarom belangrijk dat je goed overweegt welke organen je wilt laten verwijderen en wat een passende combinatie is voor jou. Overleg dit ook met de gynaecoloog. Wanneer je een metaïdoio- of phalloplastiek wenst zonder plasbuisverlenging dan hoef je de vrouwelijke geslachtsorganen in principe niet te laten verwijderen. Wanneer je je baarmoeder behoudt is het belangrijk dat er toegang tot de vagina blijft. Bijvoorbeeld om screening op baarmoederhals afwijkingen mogelijk te houden. Wanneer je wel een plasbuisverlenging wenst is het noodzakelijk om de vrouwelijke geslachtsorganen te laten verwijderen. Alleen de eierstokken kunnen dan blijven zitten.
Over de hysterectomie
De hysterectomie is een operatie waarbij de baarmoeder wordt verwijderd. Bijvoorbeeld omdat je last hebt van bloedverlies, omdat je genderdysfore gevoelens ervaart door de baarmoeder of met het oog op een toekomstige genitale operatie. Bij een baarmoederverwijdering worden tegelijkertijd de eileiders verwijderd; die zitten vast aan de baarmoeder. Na de operatie is het niet meer mogelijk om zelf een zwangerschap te dragen. De eierstokken met alle voortplantingscellen (eicellen) kunnen desgewenst blijven zitten, je zou dan later nog een genetisch eigen kind kunnen krijgen.
Meer informatie over de voorbereiding en vergoeding van de operaties vind je hier.
De operatie
Het verwijderen van de baarmoeder kan op twee manieren:
- Via een kijkoperatie: wanneer alleen de baarmoeder (en eierstokken) wordt verwijderd.
- Via een robot-geassisteerde kijkoperatie: wanneer zowel de baarmoeder als de vagina worden verwijderd. Deze operatie wordt uitgevoerd met een Da Vinci robot en geeft minder littekens dan een kijkoperatie.
De details van de operatie kunnen verschillen per Nederlandse zorginstelling. Het is daarom belangrijk om de precieze procedure te controleren bij de zorginstelling waar je wordt geopereerd.
Kijkoperatie
De kijkoperatie wordt gebruikt wanneer alleen de baarmoeder (en niet de vagina) wordt verwijderd, of de baarmoeder in combinatie met de eierstokken wordt verwijderd. De operatie kan eventueel worden gecombineerd met een borstverwijdering (mastectomie) in dezelfde operatie. In het laatste geval wordt de baarmoeder door een gynaecoloog verwijderd en worden de borsten door een plastisch chirurg verwijderd.
Aan het begin van de operatie wordt onder narcose de urinekatheter ingebracht, dit is een slangetje in de plasbuis om de urine af te voeren. Bij deze techniek maakt de gynaecoloog drie tot vier sneetjes in de buikwand (zie figuur 1). Via een snee net onder de navel wordt een kijkbuis in de buik gebracht; via de andere sneetjes worden instrumenten in de buikholte gebracht waarmee de baarmoeder (en eventueel de eierstokken) worden losgemaakt. Aan het einde van de operatie wordt de baarmoeder via de vagina verwijderd.
Bij een kijkoperatie is er altijd een kleine kans dat de gynaecoloog tijdens de ingreep moet overgaan op een buikoperatie met een snede in de buik.
Figuur 1) Keyhole surgery / kijkoperatie (laparoscopy)
Hysterectomie in combinatie met andere gynaecologische operaties.
De baarmoederverwijdering, (hysterectomie) wordt vaak gecombineerd met een andere gynaecologische operatie. Dit heeft als voordeel dat je maar één keer onder narcose hoeft en maar één herstelperiode hebt. Combinatie-operaties die worden uitgevoerd zijn:
- Hysterectomie en ovariëctomie (verwijderen van eierstokken)
- Hysterectomie en mastectomie (verwijderen borsten)
- Hysterectomie en colpectomie (verwijderen vagina)
Combinatie 1: Hysterectomie en ovariëctomie (verwijdering eierstokken)
Je kan ervoor kiezen om tegelijk met de baarmoeder ook de eierstokken te laten verwijderen. Dat betekent dat je na de operatie onvruchtbaar bent. Als je deze operatie overweegt, is het extra belangrijk om na te denken over een (toekomstige) biologische kinderwens. Meer informatie over fertiliteit vind je hier en op deze pagina vind je meer informatie over vruchtbaarheidsbehoud per genitale operatie. Na verwijdering van de eierstokken maak je geen eigen geslachtshormonen meer aan. Je bent dus levenslang afhankelijk van hormoontherapie. Sommige mensen kiezen ervoor om de eierstokken te behouden als "back-up" voor hormoonhuishouding. Het is ook mogelijk de eierstokken te behouden, maar alleen de eileiders te verwijderen. Dit wordt gezien als "laag complexe operatie" en wordt ingezet als er een sterke wens is om zwangerschap te voorkomen. Vroeger was deze operatie een eis om je juridische geslacht te veranderen, maar sinds 2014 is dat niet meer nodig. Je kan dus je eileiders en eierstokken laten zitten als je wilt, én je juridische geslacht veranderen.
Combinatie 2: Hysterectomie en mastectomie (verwijdering borsten)
Het verwijderen van de baarmoeder kan gecombineerd worden met het verwijderen van de borsten (mastectomie). Daarbij kunnen de eierstokken ook worden verwijderd. In dat geval ben je na de operatie onvruchtbaar. Denk dus van tevoren na over een eventuele biologische kinderwens. Meer informatie over fertiliteit vind je hier en op deze website vind je meer informatie over vruchtbaarheidsbehoud per genitale operatie.
Deze combinatieoperatie wordt gezamenlijk uitgevoerd door de plastisch chirurg en de gynaecoloog. De duur van de herstelperiode is niet langer als je deze operaties combineert.
Combinatie 3: Hysterectomie en colpectomie (verwijdering vagina)
Het verwijderen van de baarmoeder kan gecombineerd worden met het verwijderen van de vagina (colpectomie). Bij deze combinatie is het mogelijk om de vagina en baarmoeder via een robotoperatie te verwijderen. Deze robotoperatie kan ook gecombineerd worden met het verwijderen van de eierstokken. De colpectomie, en dus ook de combinatie van een hysterectomie en een colpectomie, wordt op minder plekken in Nederland uitgevoerd. Dit kan betekenen dat je verder moet reizen of langer op de wachtlijst staat voor deze combinatie.
Het is niet mogelijk om de vagina, de baarmoeder én de borsten in één operatie te combineren; de operatie duurt dan te lang. Meer informatie over de colpectomie vind je hier.
Nazorg
De nazorg verschilt per zorginstelling. Vaak geldt dat je na de operatie 2 dagen bedrust hebt. De katheter wordt een dag na de operatie verwijderd, waarna je binnen enkele uren goed moet kunnen uitplassen. Na het plassen word je blaas gescand om te controleren of deze goed leeg is. Als je blaas niet leeg genoeg is, wordt de katheter teruggeplaatst en na ongeveer een week wordt de katheter opnieuw verwijderd.
Na een baarmoederverwijdering kunnen soms plasproblemen ontstaan, zoals moeite hebben met het ophouden van urine. Dit komt doordat de blaas tijdens de operatie wordt losgemaakt van de baarmoeder. Deze plasklachten gaan bijna altijd vanzelf over.
Je mag niet zwemmen, in bad gaan of naar de sauna tot de wonden dicht zijn. Dit duurt ongeveer zes weken. Dat is om te voorkomen dat de hechtingen te vroeg oplossen en je infecties krijgt in de wond. Kort douchen mag wel. Je mag zes weken niet sporten of zwaar tillen, dit kan namelijk tot een bloeding of overmatige vochtproductie leiden.
Medicatie en pijnstilling
Bespreek het gebruik van eventuele medicatie met je behandelend arts. Je krijgt prikjes tegen trombose (bloedpropjes) tot je in staat bent om uit bed te komen. Het kan zijn dat je een antibioticakuur voorgeschreven krijgt voor de eerste week na de operatie om de kans op een infectie te verkleinen. Pijnstilling kan je nemen in de vorm van paracetamol en diclofenac.
Complicaties en risico’s tijdens en na de operatie
Bij enkel een hysterectomie is de kans op complicaties klein. Als de hysterectomie gecombineerd wordt met een colpectomie, is de kans op complicaties groter, rond de 20 procent. De toename van complicaties komt door het verwijderen van de vagina: dat is een ingewikkelde ingreep. Het grootste deel van eventuele complicaties is mild, maar sommige complicaties kunnen ernstig zijn. Hieronder staat een overzicht van mogelijke complicaties die kunnen optreden voor of na de operatie.
- Nabloeding tijdens of na de operatie: Bloed- en vochtverlies tijdens de ingreep is normaal, maar bij veel bloedverlies noemen we het een complicatie. Dan kan een bloedtransfusie nodig zijn. Ook na de operatie (bijvoorbeeld thuis) kan een bloeding optreden. Het kan zijn dat een nieuwe operatie nodig is om de bloeding te stoppen. Soms is het nodig om een gaas in te brengen tegen het bloeden.
- Infectie: De sneetjes op de buik of in de vagina kunnen geïnfecteerd raken. Een infectie kan al in het ziekenhuis optreden. Soms kan dit verholpen worden met antibiotica, maar soms is een operatie nodig om de infectie te verhelpen.
- Trombose: Bij elke operatie bestaat er een licht verhoogd risico op trombose (een bloedpropje in een bloedvat). Je kan het risico hierop verkleinen door (zodra mogelijk) in beweging te komen na de operatie en niet alleen maar stil in bed te liggen. Ook krijg je in het ziekenhuis medicatie om trombose te voorkomen.
- Beschadiging aan blaas, darm of urinewegen: Tijdens de operatie kunnen de blaas, darm en urinewegen beschadigd raken. Als dit tijdens de operatie wordt opgemerkt, wordt dit wanneer mogelijk direct hersteld. Soms is een aparte operatie nodig. Bij een beschadigde blaas krijg je een urinekatheter mee naar huis, die tenminste zeven dagen blijft zitten. Schade aan de darm is zeer zeldzaam, maar heeft langdurige gevolgen.
- Moeilijk te legen blaas (retentieblaas): Het kan zijn dat de blaas zich na de operatie niet voldoende kan legen. In dat geval krijg je opnieuw een blaaskatheter, soms voor een langere tijd. De blaas herstelt zich over het algemeen volledig.
- Blaasontsteking: De blaaskatheter die wordt gebruikt tijdens de ingreep kan soms zorgen voor een blaasontsteking. Als je denkt dat je een blaasontsteking hebt opgelopen, neem dan contact op met je behandelaar of je huisarts.
- Onvolledige genezing vaginatop: De wondranden bij de top van de vagina (het diepste punt) kunnen van elkaar af gaan staan en zo ontstaat er een opening tussen de vagina en buikholte. Als dit gebeurd is er altijd een operatie nodig om dit weer te sluiten.
Seksualiteit
Het advies is om de eerste zes weken na de operatie geen seksuele gemeenschap te hebben met penetratie in de vagina en om geen tampons te gebruiken. Je kan wel seksueel opgewonden raken of masturberen. De seksuele beleving kan veranderen na het verwijderen van de baarmoeder. Soms in positieve zin, maar soms zijn er veranderingen in negatieve zin, zoals minder zin in vrijen, verminderde gevoeligheid in het gebied rond de vagina of veranderingen in het orgasme (klaarkomen). Soms is het nodig om hierover in gesprek te gaan met je partner(s) of een seksuoloog.
Deze tekst is aangepast op 31-8-2026
Volgende Stap
We raden je aan alle informatie stap voor stap door te nemen om een volledig beeld te krijgen van de verschillende behandelopties en het proces eromheen!
Terug naar overzicht
Colpectomie
De colpectomie is een gynaecologische operatie waarbij de vagina wordt verwijderd. Hier lees je alles over de operatie en het herstelproces.
